De minister van Justitie en Veiligheid heeft een wetsvoorstel ingediend dat de bevoegdheden van de politie om burgers op sociale media te monitoren aanzienlijk uitbreidt. Dit moet volgens de minister helpen om verstoringen van de openbare orde te voorkomen, omdat "veel rellen en demonstraties die uit de hand lopen, online worden georganiseerd".

Uit onderzoek blijkt echter dat slechts 3% van de demonstraties leidt tot verstoring van de openbare orde, een percentage dat veel lager is dan incidenten bij evenementen zoals voetbalwedstrijden of festivals. Dit roept de vraag op of het wetsvoorstel daadwerkelijk effectief is. Tegelijkertijd heeft het voorstel grote gevolgen voor het demonstratierecht, het recht op privacy, het non-discriminatierecht en de online uitingsvrijheid van burgers.

Volgens het voorstel mag de politie onderzoek doen naar burgers en persoonsgegevens opslaan zonder dat er sprake is van een strafbaar feit. Deze gegevens kunnen worden gedeeld met burgemeesters, het Openbaar Ministerie, geheime diensten en buitenlandse instanties. Ook kunnen ze worden gebruikt voor ander politiewerk of worden gekoppeld aan andere gegevens die de politie over burgers bezit. Een signaal van een burgemeester die vreest voor een verstoring van de openbare orde is al voldoende om toezicht te rechtvaardigen, wat een lage drempel is.

Dit betekent dat mensen die een demonstratie organiseren over een gevoelig onderwerp of een uiting op sociale media delen, al gemonitord kunnen worden. Het criterium voor toezicht is niet objectief en kan leiden tot willekeur of ongelijke behandeling. Burgemeesters kunnen bijvoorbeeld demonstraties die aansluiten bij hun politieke overtuiging minder snel als bedreiging zien dan acties die daar tegenin gaan. Ook is het voorstel gevoelig voor discriminatie, zoals eerder is aangetoond bij monitoring op basis van etniciteit.

De aanwezigheid van politie op sociale media heeft bovendien een groot chilling effect. Dit houdt in dat mensen zichzelf sneller censureren als ze weten dat de politie meeleest, waardoor de drempel om zich politiek uit te spreken of sociale media te gebruiken voor organisatie stijgt. Dit beperkt het gebruik van democratische rechten.

Het is belangrijk om stil te staan bij het feit dat 97% van de demonstraties geen problemen veroorzaakt. In een gezonde democratie moeten burgers zich vrij kunnen uitspreken, ook online, en de weg naar de straat kunnen vinden zonder overmatige surveillance door de politie. Het wetsvoorstel lijkt niet alleen ineffectief, maar kan ook de democratische vrijheden ondermijnen.