Onafhankelijk platform voor cybersecurity in Nederland

Zonder externe controle blijft de Cyberbeveiligingswet een papieren tijger

Voor de achtduizend organisaties onder de Cyberbeveiligingswet volstaat vooralsnog een zelfbeoordeling. Zonder toets op werking blijft de wet papier, schrijft IT-auditor Christian Bentvelsen.

Christian Bentvelsen4 min lezen

In dit artikel4 onderdelen

Dit opiniestuk verscheen eerder in Het Financieele Dagblad (9 november 2026).

Lege schappen bij Albert Heijn, koelinstallaties van winkels die op afstand worden ontregeld, een roof bij cryptobeurs Binance van €6,2 mrd en gegevens van 6,2 miljoen Odido-accounts in handen van criminelen. Ahold Delhaize maakte deze week bekend dat de aanval van oktober €200 mln tot €250 mln omzet kost.

Sinds 15 augustus gelden voor zo’n achtduizend bedrijven en organisaties in achttien sectoren strengere regels onder de nieuwe Cyberbeveiligingswet (Cbw). Goed nieuws. Maar als IT-auditor vraag ik me af: hoe stellen we vast dat de regels werken?

Bewijs ontbreekt

De Cbw verplicht organisaties passende maatregelen te nemen tegen cyberrisico's, van incidentbeheer en back-ups tot toegangsbeheer en beveiliging van leveranciers. Bestuurders moeten de maatregelen goedkeuren en zich laten trainen om verstandige besluiten te nemen. Wie tekortschiet, kan persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

Maar hoe wordt naleving vastgesteld? De Cbw werkt met een open zorgplicht: organisaties bepalen grotendeels zelf welke maatregelen passend zijn. Een periodieke toets door een onafhankelijke partij is niet verplicht.

Bij organisaties die cruciaal zijn voor de samenleving kan de toezichthouder uit eigen beweging controleren. Bij andere organisaties gebeurt dat doorgaans pas na een signaal dat ze de regels niet naleven of na een incident. Het toezicht ligt bij verschillende rijksinstanties, zoals de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur.

De wet legt organisaties verplichtingen op, maar controleert onvoldoende of ze die ook nakomen.

DigiD als voorbeeld

Dat het anders kan, laat de overheid zelf zien. Na de hack bij DigiNotar in 2011 en Lektober, een actie waarbij journalisten een maand lang beveiligingslekken in websites en overheidsdiensten blootlegden, besloot het kabinet-Rutte I dat organisaties met een DigiD-aansluiting hun digitale beveiliging jaarlijks onafhankelijk moesten laten controleren. Dat doet een gespecialiseerde IT-auditor aan de hand van 21 vaste beveiligingseisen.

Organisaties leveren tussen 1 januari en 1 mei hun rapportages aan bij Logius, de overheidsorganisatie die DigiD beheert en toezicht houdt op de beveiliging ervan. Daarin staat of maatregelen goed zijn ontworpen (opzet) en aanwezig zijn (bestaan). Voor vijf normen moet ook blijken of ze het hele voorgaande jaar hebben gewerkt (werking). Is een omgeving gecompromitteerd, dan kan Logius de DigiD-aansluiting afsluiten.

Dat onderscheid is concreet. Een wachtwoordbeleid in een Word-document is ‘opzet’; een ingestelde configuratie is ‘bestaan’. ‘Werking’ betekent aantonen dat standaardwachtwoorden niet gebruikt worden en kritieke beveiligingsupdates op tijd worden uitgevoerd. Bij de koelinstallaties die vorige week werden overgenomen, misbruikten aanvallers volgens het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) onder meer zwakke en standaardwachtwoorden. Geen geavanceerde aanval, maar een gebrek aan basishygiëne die een werkingstoets blootlegt.

Papieren veiligheid

Zonder toets op werking dreigt de Cbw vooral papier op te leveren. Het patroon is bekend uit de auditpraktijk: een organisatie laat een analyse maken, stelt beleid vast, de directie tekent en iedereen zegt dat ze voldoen aan de regels. Tot het incident. Dan blijkt een back-up niet terug te zetten, een leverancierscontract geen controlerecht te geven of het toegangsbeheer al jaren niet te zijn gecontroleerd.

De wet maakt de bestuurder persoonlijk verantwoordelijk, maar biedt geen onafhankelijke bevestiging dat maatregelen werken. Norea, de beroepsorganisatie van IT-auditors, concludeerde in augustus dat bestuurders nog onvoldoende zicht en grip hebben op hun digitale omgeving en de diensten van externe partijen. Norea sprak onder meer met de Big Four-accountancykantoren, de Auditdienst Rijk en de Algemene Rekenkamer.

Drie stappen maken het verschil, zonder de wet opnieuw te schrijven.

Ten eerste, laat bestuurders van essentiële organisaties jaarlijks verantwoording afleggen over hun zorgplicht en toets die onafhankelijk. Norea pleit al voor jaarlijkse verantwoording. Een auditverklaring is een logische stap. Het Cbw Control Framework van de Auditdienst Rijk en Norea, onderschreven door het NCSC en de toezichthouders, biedt daarvoor een kader.

Ten tweede, toets of maatregelen werken, niet alleen of ze op papier staan. Een maatregel die op 31 december bestaat, zegt weinig over de elf maanden ervoor. DigiD bewijst dat een toets over een heel jaar uitvoerbaar is, ook voor kleine gemeenten.

Ten derde, toets één keer en gebruik de uitkomst vaker. Breng DigiD, de Cbw en andere beveiligingsnormen onder in één samenhangend kader. Zo kan één auditrapport meerdere toezichthouders bedienen. Een Kamermotie vroeg al om de verantwoording onder de Cbw te laten aansluiten op de bestaande beveiligingsnormen voor overheden.

Slager om de hoek

Ahold Delhaize kan €250 mln omzetverlies opvangen. De slager om de hoek, wiens koeling deze week had kunnen worden gehackt, kan dat niet. De Cbw is een goed begin, maar een zorgplicht zonder bewijs blijft enkel een belofte. Sinds DigiNotar nemen we daar bij DigiD geen genoegen meer mee. Dat zou voor de rest van de vitale economie ook moeten gelden.

Onderwerpen

  • Cyberbeveiligingswet
  • Cbw
  • NIS2
  • IT-audit
  • zorgplicht
  • DigiD-audit
  • werkingstoets
  • Norea
  • bestuurdersaansprakelijkheid

Over de auteur

Christian BentvelsenIT-auditor en mede-oprichter van Auditpoint

Register EDP-auditor, IT-adviseur en mede-oprichter van Auditpoint.

Alle artikelen van Christian

Deel dit artikel

Reageren

Premium partners

  • Vallem
  • Normity
  • CertificeerWijzer
  • DeepCalls
  • Edufort
  • BrightSecurity
  • Brandaris Cybersecurity
  • Normec Certification B.V.
  • Afier
  • Normec Certification Institute (NCI)