De organisatie Access Now heeft aangekondigd dat de conferentie RightsCon, een van de grootste wereldwijde bijeenkomsten over digitale mensenrechten, niet doorgaat in Zambia of online. De conferentie stond gepland om op 5 mei te beginnen in Lusaka, maar werd enkele dagen voor de start door de Zambische overheid stopgezet vanwege bezorgdheid over het thema digitale vrijheden.

De annulering kwam onverwacht voor duizenden deelnemers die al onderweg waren naar Zambia of daar al aanwezig waren. De Zambische minister van Technologie en Wetenschap, Felix Mutati, gaf aan dat de veiligheidscontroles van sommige deelnemers niet volledig waren afgerond en dat er meer tijd nodig was om de voorbereidingen in lijn te brengen met nationale procedures en diplomatieke protocollen. Volgens Mutati is het de bedoeling het evenement uit te stellen, maar het is onduidelijk of de financieel beperkte internationale mensenrechtencommunity of Access Now zal deelnemen aan een nieuwe datum.

RightsCon trekt doorgaans meer dan 5.000 mensenrechtenactivisten en academici uit meer dan 150 landen. Veel organisaties kampen met financiële beperkingen, mede door het afbouwen van steun van de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie USAID, wat reizen naar Zambia bemoeilijkt. De Zambische overheid gaf verder aan dat de annulering noodzakelijk was vanwege het ontbreken van volledige openheid over kritieke thema’s die besproken zouden worden, aldus een Facebookbericht van de secretaris voor Informatie en Media, Thabo Kawana.

De organisatie ARTICLE 19 stelde in een persbericht dat er aanwijzingen zijn dat druk van buitenlandse regeringen heeft bijgedragen aan de beslissing van Zambia om de conferentie te annuleren. Lokale media meldden dat de aanwezigheid van Taiwanese deelnemers, die mogelijk kritisch zouden spreken over China, en het feit dat de conferentie zou plaatsvinden in een door China gefinancierd conferentiecentrum, een rol zouden spelen. Volgens een onderzoeksproject van de College of William & Mary ontving het Mulungushi International Conference Center een subsidie van 30 miljoen dollar van China.

De Zambische overheid heeft in recente jaren de vrijheid van meningsuiting beperkt. Vorig jaar werden wetten aangenomen die volgens mensenrechtenorganisaties de vrije meningsuiting inperken en ruimte bieden voor overheidsbewaking. De organisatie Freedom House omschrijft Zambia als “gedeeltelijk vrij” en rapporteert dat critici van de overheid vanwege online uitingen gevangen zijn gezet. Deze ontwikkelingen vormen een ernstige belemmering voor het maatschappelijk middenveld, zowel lokaal als internationaal, aldus David Kaye, voormalig VN-rapporteur voor vrijheid van meningsuiting.