Een belangrijke overeenkomst over gegevensprivacy tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten komt mogelijk onder druk te staan na een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof. Deze uitspraak bevestigt dat de president leden van zogenoemde onafhankelijke agentschappen zonder reden kan ontslaan, wat de onafhankelijkheid van toezichthouders in twijfel trekt.

Max Schrems, oprichter van de privacyorganisatie noyb, heeft in een brief aan Europese functionarissen aangekondigd dat hij de EU-VS Data Privacy Framework (DPF) wil aanvechten. Dit kader, dat in 2023 door de Europese Commissie is aangenomen, regelt de overdracht van persoonsgegevens van de EU naar Amerikaanse bedrijven en vereist toezicht door een onafhankelijke Amerikaanse instantie. Tot nu toe was de Federal Trade Commission (FTC) deze toezichthouder.

De uitspraak van het Hooggerechtshof, waarin werd geoordeeld dat voormalig president Trump de FTC-commissaris Rebecca Slaughter zonder reden mocht ontslaan, zet de onafhankelijkheid van de FTC en vergelijkbare agentschappen onder druk. Schrems stelt in een verklaring dat hiermee de basis voor elk EU-VS datatransferakkoord is komen te vervallen en roept de Europese Commissie op om de datastromen naar de VS ordelijk af te bouwen.

De Europese Commissie heeft nog niet inhoudelijk gereageerd op de uitspraak, maar woordvoerder Markus Lammert gaf aan dat de Commissie de uitspraak heeft "genoteerd" en de mogelijke gevolgen voor de EU-VS-agenda zorgvuldig zal analyseren, aldus een bericht van Politico Europe. Ook de European Data Protection Board (EDPB) bekijkt de uitspraak en benadrukt het belang van de onafhankelijkheid van de toezichthouder voor de legitimiteit van het DPF.

Schrems dringt aan op opschorting van de datatransfers totdat een definitieve rechterlijke uitspraak is gedaan, wat jaren kan duren. Daarnaast loopt er een zaak bij het Hof van Justitie van de EU, aangespannen door de Franse parlementariër Phillipe Latombe, die eveneens het DPF wil laten ongeldig verklaren. Latombe riep de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen op om het DPF "onmiddellijk te annuleren" omdat het volgens hem niet langer legaal is.

Experts wijzen erop dat de Europese Commissie door deze uitspraak in een politiek lastige positie is gekomen, omdat het vertrouwen in de onafhankelijkheid van de Amerikaanse toezichthouder cruciaal is voor het voortbestaan van het datatransferkader.